Kenmerken van de Vlaamse Tussentaal

Linguistic Features of the Flemish Tussentaal (in-between-language)

The Flemish Tussentaal is situated between dialects and the (Belgian-Dutch) standard. This variety has adopted several linguistic features from dialects. In fact, it would be more appropriate to use the plural of this term, 'Tussentalen', because there isn't just one single in-between-language. There are different 'Tussentalen' in the various dialect areas. Still, most linguists subsume certain 'typically Flemish' linguistic features, which frequently appear in the different Tussentaal-varieties all over Flanders. Below, you will find an overview of the most important linguistic features accompanied by examples and sound clips (also see Van Hoof & Vandekerckhove 2013 [1]).

De Vlaamse Tussentaal ligt tussen dialect en (Belgisch-Nederlandse) standaardtaal in. Ze heeft veel taalkenmerken uit dialecten overgenomen. Het is eigenlijk beter om van 'tussentalen' te spreken, omdat de Tussentaal anders klinkt in verschillende dialectregio's in België. Toch sommen taalwetenschappers een aantal 'algemeen Vlaamse' taalkenmerken op die voorkomen in de Tussentaalvariëteiten in heel Vlaanderen. Hieronder vind je een overzicht van de belangrijkste kenmerken met (luister)voorbeelden (zie ook Van Hoof & Vandekerckhove 2013 [1]).

Tussentaal: uitspraak

kenmerk

luistervoorbeelden

In de standaardtaal hoor je een [t] op het eind van de functiewoordjes dat, wat, met en niet, bij het adjectief goed en de werkwoordsvorm gaat.

  • In Tussentaal valt de eind-t weg: dat gaat niet goed klinkt als "da ga nie goe".
  • In sommige contexten klinkt de eind-t als een [d].

 

 

 

 

Da(t) kan ik nie(t) Da(t) kan ik nie(t).

Da(t) valt goe(d) mee. Da(t) valt goe(d) mee.

Ik zal zeggen dat u gebeld heeft.
Ik zal zeggen dat u gebeld heeft.
(klinkt als dad)

Zijde content met uw werk?
Zijde content met uw werk?
(klinkt als med)

In de standaardtaal wordt de [h] aan het begin van een woord bijna altijd uitgesproken.

  • In Tussentaal valt de begin-h meestal weg.

Hij heeft een hoorapparaat. Hij heeft een hoorapparaat.

Hebt ge plezante collega's? Hebt ge plezante collega's?

Tussentaal: grammatica

kenmerk

voorbeeld

Er zijn opvallende verschillen tussen standaardtaal en tussentaal wat betreft de verbuiging van woorden die voorafgaan aan een mannelijk substantief in het enkelvoud (bv. stoel, dag, auto, hond).

  • In Tussentaal komt de uitgang -en voor, bv. elken dag, onzen 'ond. In de standaardtaal bestaat alleen de uitgang -e (bv. elke dag, onze hond).
  • Verder worden in Tussentaal woorden verbogen die in standaardtaal niet verbogen kunnen worden (bv. Tussentaal den 'ond, mijne stoel, genen auto vs. standaardtaal de hond, mijn stoel, geen auto).

Ik wil graag een hamburger.
Ik wil graag een hamburger. (verbogen nen)

Hij is niet op zijn bureau.
Hij is niet op zijn bureau.
(met uitgang -en)

 

In standaardtaal vorm je het verkleinwoord (de diminutief) met de uitgang -je (bv. mannetje, zakje, vogeltjes).

  • In Tussentaal hoor je meestal verkleinwoorden op -ke: manneke, zakske, vogelkes

Nee dank u, ik heb een zakske bij.
Nee dank u, ik heb een zakske bij.

De standaardtaal onderscheidt tussen een formele aanspreekvorm u en een informele aanspreekvorm je/jij.

  • Tussentaal kent alleen de aanspreekvorm ge/gij: zijt ge/gij content? (= ben je tevreden? of: bent u tevreden?)
  • Er bestaat nog een variant waar in plaats van gij/ge de verkorte vorm -de achter het werkwoord wordt geplakt. In de taalkunde word zo'n vorm 'enclitisch' genoemd.
  • Tot slot bestaat er verdubbeling van de aanspreekvorm (reduplicatie): -de en gij worden gecombineerd.

Dat meent ge niet! Dat meent ge niet!

Dat kunt gij wel. Dat kunt gij wel.

Zijde content met uw werk?
Zijde content met uw werk?

Wilde gij wachten of belde gij terug?
Wilde gij wachten of belde gij terug?

De standaardtaal gebruikt alleen enkele negaties met niet, geen, niemand, nergens, nooit (bv. Ik zal niet lang meer slapen).

  • In Tussentaal komen dubbele negaties met een extra nie(t) of geen voor.
Ik zal nie(t) lang nie(t) meer slapen.

In de standaardtaal beginnen bijzinnen met één onderschikkend woordje, bv. Ik begrijp hoe je je voelt, Ik zal eens kijken of hij er is.

  • In Tussentaal volgt aan het begin van de bijzin vaak nog een extra dat na het inleidende vraag- of voegwoord.

Ik begrijp hoe dat ge u voelt. Ik begrijp hoe dat ge u voelt.

Ik zal een keer zien of dat hij er is, momentje.
Ik zal een keer zien of dat hij er is, momentje.

Tussentaal of dialect?

Tussentaal en dialect hebben veel taalkenmerken gemeenschappelijk. De hierboven beschreven kenmerken van Tussentaal komen ook in verschillende dialecten voor. Daardoor is het vaak moeilijk te bepalen of iemand Tussentaal of dialect spreekt.

  • Volgens taalwetenschappers zijn er wel kenmerken die alleen in dialecten voorkomen en niet in Tussentaal. Een voorbeeld is de uitspraak van de lange ee en oo. Alleen in dialecten kan bv. been klinken als bien en boom als boem (met allerlei tussenvormen zoals bieën, boeëm, buuëm). Deze 'sterke dialectklanken' worden niet in Tussentaal gebruikt.
  • Omgekeerd beweren taalwetenschappers dat de Tussentaal specifieke kenmerken heeft die niet in dialect voorkomen. Zo komen vormen als zijt ge en gaat ge eigenlijk alleen in Tussentaal voor. De dialectische varianten zijn zijde (gij) en gade (gij), waarvan zijt ge en gaat ge als het ware 'opgeschoonde vormen' zijn.

 


Referenties